San Juan
Historia
Esta espectacular igrexa era o templo-castelo da comunidade sanjuanista. Tiña baixo o seu control a ponte que cruzaba o Miño e coidaba da seguridade e mantemento dos dous hospitais do hotel: o hospital do burgo de San Pedro e o hospital do burgo de San Nicolás. Os sanjuanistas atendían persoalmente o hospital de San Nicolás de Portomarín, construído en 1126 baixo dirección de obra do mestre Pedro Deustamben, chamado Pedro Peregrino.O edificio era de modelo basilical, con tres naves e ábsida no encabezamento, onde situábase a capela do hospital, para que os doentes puidesen asistir a misa a partir dos seus leitos.
A igrexa aglutinaba a función relixiosa e castrense que caracterizaba aos membros da Orde, por iso o seu gran volume remátase cun paseo de rolda almenado con finalidade militar. Na súa construción, realizada a fins do século XII e principios do XIII, traballaron varios colaboradores moi próximos ao Mestre Mateo, autor do Pórtico da Gloria e construtor da etapa final da Catedral de Santiago. O estilo compostelán de Mateo deixou sobradas mostras na arquitectura e nas portadas esculturadas desta senlleira igrexa da ruta xacobea.
Descrición artística
A planta do templo é de nave e ábsida únicos. O sistema de cubertas é de estilo protogótico, empregándose na nave e santuario as bóvedas nervadas que Mateo inaugura no Pórtico da Gloria. Conta con tres magníficas portadas esculturadas. A principal evoca a visión apocalíptica plasmada na humanidade esculpida no Pórtico da Basílica xacobea. A fachada conta ademais cun espléndido rosetón cun deseño xeométrico. No interior consérvase un baldaquino de principios do XVI, pintura mural tardogótica e unha magnífica escultura de Cristo Crucificado do século XIV, realizada en madeira policromada.Na actualidade
O 3 de xuño de 1931 foi declarada Monumento Histórico – Artístico para ser trasladada á actual ubicación no ano 1955 debido ao encoro de Belesar ao nova vila de Portomarín sobre a Monte Cristo.Todos os días esta aberta ao público de 10:30h a 13:30h e de 16:30 a 19:30h.
